Beestachtige Schat

Zilveren boontje, zacht mollenvelletje en liefdesbrief

Een streekproduct maar dan anders

.

Beestachtige Schat, kunstproject streekproduct, kunstenaar Wietske Lycklama à Nijeholt

Foto: Martin Jelsma

Met trots presenteer ik de Film Beestachtige Schat van Murk-Jaep van der Schaaf

 

 

 

Beestachtige Schat, kunstproject streekproduct, kunstenaar Wietske Lycklama à Nijeholt

Onder leiding van Wapke Feenstra het streekproduct de ‘Beestachtige Schat’ van de Gemeente Opsterland bedacht en gemaakt.
.
Het resultaat van een uniek productieproces in Kunsthuis SYB.
.

FOTO: Geertjan Plooijer

.
.
.
Beestachtige Schat, Wild Treasure, Tierische Schatz of Beastige Skat

Het streekproduct de Beestachtige Schat bestaat uit een gegoten zilveren doosje in de vorm van een Fries woudboontje of wâldbeantsje. Dit zilveren doosje ligt fijn in de hand als een soort koester object en is van binnen voorzien van een nog net leesbare inscriptie:

.
.
Lieve Schat,
.
.
Koester en omarm mij in je handen en ik zal goed voor je zijn. Geboren uit de gedeelde verhalen voel ik de geschiedenis van onze streek en jij maakt vanaf vandaag jou eigen mooiste verhaal.
.
.
Jouw liefhebbende Beestachtige Schat


.
.
Het zilveren doosje is omhuld door een zacht mollenvelletje in de vorm van een geregen buideltje. Dit zogenoemde armeluis bont is van de mol waar nog steeds legaal op gejaagd mag worden. Afmeting van de Beestachtige Schat is vanwege mollengrootte licht variabel maar gemiddeld ± 7 x 5 x 4 cm.

.

.
.
OPROEP: Lokaal nieuw (streek)product

Wil je dit ook ervaren? Onder professionele en enthousiaste begeleiding?

Lees dan mijn oproep voor een lokaal nieuw (streek)product

.
.
.
Hoe het begon bij de Beestachtige Schat

Ik liet mij inspireren door mijn woonomgeving rondom Beetsterzwaag in een werkgroep met uiteenlopende personen qua werkzaamheden maar wel allemaal met stevige wortels in de Friese grond. Over arm en rijk tussen de vroegere adel/rijke landsheren en eenvoudige boeren, de politiek nu en gewone mensen. En hoe de verhoudingen tussen arm en rijk zijn verweven met het landschap, de gewoonten en de tradities.
.
.
Door verhalen over de jacht en het steken van turf, door het oogsten van bonen en het maken van kaas of boterballen en door het ruizen van het riet. Na maanden denken, praten, uitproberen en verder ontwikkelen ontstond uit alle verhalen dit bijzondere streekproduct van de gemeente Opsterland.
.
.
De Beestachtige Schat is een hebbeding vol betekenis; een object waarin zowel het rijke als het arme leven in de gemeente Opsterland en het dorp Beetsterzwaag samenkomen in luxueus zilver en een diepzwart mollenvel.

.
..
Aan de slag met mollenvelletjes

En zo lagen er pardoes meer dan 20 mollenvelletjes in mijn atelier. Het thuisfront was not amused en oh wat vond ik het in het begin luguber om hiermee te werken….Samen met Betty van der Kamp heb ik er iets moois van gemaakt. Elk velletje is als het ware weer een molletje geworden…..

 

 

 

 

 

 

 

 

Begerenswaardig hebbeding

De Beestachtige Schat werd tijdens het Kunstweekend op 2 en 3 juli 2016 voor het eerst groots gepresenteerd in Kunsthuis Syb in Beetsterzwaag.
.
.
Het was meteen een succes want we moesten al 15 schatten op de wachtlijst zetten. Het was voor onze werkgroep buiten verwachting hoe er op werd gereageerd.
.
.
Ondertussen zijn er al meer dan 30 Beestachtige Schatten  verkocht veelal aan mensen uit de omgeving van Beetsterzwaag.

 

Werkgroep Beestachtige Schat:

Betty van der Kamp (mol),
Douwe van der Velde (zilver),
Durk Schroor (bonen),
Eline Nijboer,
Geertjan Plooijer (foto),
Gjalt Tjeerdsma,
Koen Blank,
Lutzen Schroor,
Maritt Kuipers (SYB),
Murk-Jaep van der Schaaf (film),
Rinske Sieswerda (zilver),
Wapke Feenstra (Myvillages),
Wietske Lycklama à Nijeholt (mol en tekst).

 

Waar te koop?

De Beestachtige Schat is te koop bij Goudsmidse Van der Velde in Beetsterzwaag voor 250 euro. Elke Beestachtige Schat wordt met de hand gemaakt en is daardoor een uniek product.
.
.
Ook is de Beestachtige Schat regelmatig te bewonderen in tijdelijke winkels en tentoonstellingen.
.
.
Nieuwe eigenaren vinden de Beestachtige Schat ontroerend, willen het in hun familie hebben en ervaren het als een rond en kloppend verhaal en streekproduct.
.
.
Het wordt gekocht om iets goeds door te geven binnen de familie of als liefdevol geschenk aan kinderen en/of kleinkinderen.

Beestachtige schat in de media

 

 

.
.
Liefdesbrief

Deze liefdesbrief is geschreven door de Beestachtige Schat en is bedoeld als liefdevolle aanmoediging voor de nieuwe eigenaar van de Beestachtige Schat.

.
Koester en omarm mij in je handen en ik zal goed voor je zijn

Beetsterzwaag, 1 juli 2016
.
.
.
Lieve schat,
.
.
Wat ben ik blij dat je mij eindelijk in handen hebt. Na al die jaren heb je de Beestachtige Schat gevonden in mijn geboorteplaats Beetsterzwaag. Een beestachtige omgeving met hazen, fazanten, ooievaars, herten en mollen, maar ook bekend vanwege de verborgen rijkdom en armoede met bijbehorend leed of vermaak.
.
.
Het vinden van deze Beestachtige Schat begon met allerlei verhalen en handige mensen uit Opsterland. Die praatten over arm en rijk – over materialen, verhalen, dingen en landgebruik.
.
.
Zoals de schat van de oude gifmengende dokter, de illegale drankstokers, de jacht, turfstekers, waterbeheer, landheren en socialisten. Of gewoontes met boterballen, kaas maken en de pet afnemen als de adel langs komt. Of over het nog altijd mooie ritme van het ruisende riet.
.
.
Natuurlijk schat, zo heeft elk dorp en familie zijn of haar eigen verhaal, vaak algemeen bekende verhalen. Maar iedereen weet dat het OOK heel spannend is om die te onthullen. Wat je dan echt ziet, hoort of ervaart is met geen pen te beschrijven. Dat raakt je ziel.
.
.
Verhalen maken immers je woonomgeving zichtbaar, ze vertellen iets over de geschiedenis en het denken van bewoners. Die verhalen leren je om vooruit te kijken. En kunnen een voorbeeld zijn van inspiratie, kracht en/of verandering.
.
.
Daarom lieve schat, koester deze Beestachtige Schat van verhalen en geheimen in jouw handen. Voel en ervaar de geschiedenis van onze streek en maak vanaf vandaag jouw eigen mooiste verhaal. Laat de verborgen rijkdom van jouw kracht stromen en laat je zien. Net zoals de mensen voor jou hebben gedaan. Jij bent immers de kapitein van jouw ziel.
.
.
Jouw liefhebbende Beestachtige Schat
.
.
.
.

Tekst: Wietske Lycklama à Nijeholt*
.
.
*Deze liefdesbrief vertelt ook hoe ik mijn kunstenaarschap zie en beleef. Deze brief is als de rode draad in mijn bestaan. Om dat te mogen doorgeven is zo iets prachtigs.

.
.
.
.

Ontwerpproces van de Beestachtige Schat

In Beetsterzwaag werkte Wapke Feenstra samen met een groep geïnteresseerden: van boer tot goudsmid en fotograaf tot schilder, allen met verschillende achtergronden doch overeenkomstige Friese wortels. De eerste bijeenkomsten bestonden uit brainstormsessies. De vraag was welke verhalen en zaken nou typerend voor Opsterland zijn? Er kwamen vele anekdotes voorbij en de sessies gingen vaak tot laat ’s avonds door – onder het genot van een biertje en een stuk zelfgemaakte kaas. Mythes die van generatie op generatie zijn overgeleverd. Over legendarische figuren, de omliggende wilde natuur en hoe het er vroeger in Opsterland aan toe ging. Zoals die over dokter Tonckens in Beetsterzwaag. Hij zou op dubieuze wijze een kapitaal hebben geërfd van de patriciërsfamilie Van Teyens. Deze schat verstopte hij in zijn tuin of in de Beetsterzwaagse bossen, om deze vervolgens nooit meer terug te vinden. Wellicht dat deze schat ooit nog boven water komt.
.
.
Ook werd er gesproken over de omgeving van Beetsterzwaag en de wouden die het landschap bepalen. In deze bossen leven vele wilde dieren en het jagen en stropen was vooral vroeger een gebruikelijke bezigheid. Het stropen van wilde dieren als reeën, konijnen en fazanten was illustratief voor de mentaliteit van de streek: hard en eigengereid. Een ander aspect dat collectief naar voren werd gebracht was het sterke contrast tussen arm en rijk – eveneens een belangrijk kenmerk van Opsterland. Vroeger maakten de grote hereboeren en landheren hier de dienst uit. Zij verrijkten zich door land op te kopen en turf te (laten) winnen. Deze rijkdom is nu nog af te lezen aan de statige panden en aangelegde tuinen en parken van Beetsterzwaag. Tegelijkertijd bestond een groot deel van de bevolking uit arme arbeiders die voor een hongerloon op het land werkten en daar veen afgroeven.
.
.
Tijdens die eerste bijeenkomsten was het voor de deelnemers nog wat aftasten. Wat werd er van hen verwacht en waar moesten al deze losse ideeën en verhalen toe leiden? Zo vond Douwe van der Velde, de goud- en zilversmid die naast Kunsthuis SYB aan de Hoofdstraat woont, de eerste bijeenkomst wat warrig. ‘Er werden zoveel ideeën heen en weer gegooid, waarvan je denkt: wat moeten we ermee? Ik dacht eerst ‘dit wordt niks’, maar na een aantal sessies begon het toch maar mooi te groeien.’ Ook beeldend kunstenaar Wietske Lycklama à Nijeholt wist niet zo goed wat ze van de eerste ontmoetingen moest vinden, maar ziet nu in dat ze essentieel waren voor het proces. ‘Alles is nodig geweest. Terwijl ik dacht dat er niks gebeurde, zijn die gesprekken zo belangrijk geweest. Alles kwam uiteindelijk terug in het product.’ Juist door meerdere keren samen te komen, met een kop soep of oranjekoek, wist Feenstra een open omgeving te creëren waarin iedereen elkaar steeds beter leerde kennen, vertrouwen en daardoor creatief durfde te zijn. ‘Wat ik bijzonder vond aan dit project was hoe Wapke ons wist te verbinden en daardoor zoveel uit mensen wist te krijgen’, vertelt Rinske Sieswerda, die samen met Van der Velde de naastgelegen goudsmidse runt.
.
.
Naast het vertellen van verhalen moest er ook worden nagedacht over de vorm die het product zou kunnen krijgen. Hoe kon het Opsterlandse karakter tot uitdrukking komen in iets wat mensen zouden willen hebben? Vele vormen en materialen passeerden de revue. Een daarvan was been, dat vroeger als materiaal diende voor sieraden en gebruiksvoorwerpen; en daarmee zowel door de rijke als arme bevolking werd gebruikt. Na vele sessies waarin het onthullen en bewaren van lokale verhalen centraal stond, kwam uiteindelijk het idee naar voren om een voorwerp te maken waarin iets bewaard kan worden. Een object waarmee datgene wat dierbaar is gekoesterd en beschermd kan worden. Inspiratie werd gevonden in de zilveren bewaardoosjes die Feenstra in het lokale museum vond. In deze doosjes die vaak gegraveerd waren met voorstellingen en verhalen, bewaarden de gegoede bevolking bijvoorbeeld hun exotische nootmuskaat.
.
.
De vorm van dit doosje werd gevonden in een typisch lokaal product: het woudboontje of wâldbeantsje. Dit boontje groeit in de Friese wouden en diende vroeger als armeluis voedsel. Tegenwoordig vindt deze gele boon gretig aftrek bij de meest chique restaurants van de regio. Al snel was duidelijk dat het doosje de vorm moest krijgen van dit boontje, uitvergroot zodat het precies in een handpalm past. Van der Velde printte een 3D model van het boontje in zijn werkplaats, welke hij vervolgens tot een gipsen mal maakte waarin het zilveren doosje kon worden gegoten. In het doosje werd een regel gegraveerd uit de liefdesbrief die Lycklama à Nijeholt speciaal voor de nieuwe eigenaar schreef: ‘Koester en omarm mij in je handen en ik zal goed voor je zijn’. Voor deze brief liet zij zich inspireren door de vele verhalen die in het proces voorbij waren gekomen. Verwijzend naar de natuur van Opsterland en de traditie van het jagen, werd dit kostbare doosje ingepakt in een mollenvelletje, die geregen met een lichtroze draadje een buideltje vormt.
.
.
Ondertussen maakte Durk van der Schroor (uit Beetsterzwaag) van een oud koffertje een vitrine met daarin door hem geteelde woudboontjes. Hierin kan het doosje worden gepresenteerd en op reis: naar volgende manifestaties van de International Village Shop. Het nieuwe product, dat de naam de Beestachtige Schat kreeg, wordt daarmee volledig in de regio geproduceerd. Met het geld dat binnenkomt als een Schat wordt verkocht kan steeds een nieuw exemplaar worden vervaardigd. Tijdens het kunstweekend in Beetsterzwaag (op 2 en 3 juli) werd het nieuwe streekproduct gepresenteerd aan het publiek.
.
.
Wat de Opsterlandse deelnemers het meest bijzondere aan het project vonden was het collectieve, creatieve proces dat eraan vooraf ging. Sieswerda: ‘Dit project ging om zoveel meer dan het product alleen. Het ging ook om hoe we als groep dichter bij elkaar zijn gekomen en hoe Wapke ons wist te verbinden. In het begin voelde ik me er niet zo bij passen, omdat Douwe en ik meer doeners zijn. Maar we hebben ons allemaal verdiept in de gemeente en dat heeft mij verrijkt. Het heeft me erg laten nadenken over waar ik eigenlijk woon. Ik werd me bewust van mijn omgeving.’ Ook Lycklama à Nijeholt vond het werken binnen een groep bijzonder: ‘Toen we voor het eerst bij elkaar kwamen waren we toch wel een groep einzelgängers met ieder zijn eigen ideeën en nukken. Dan moet je je wel openstellen voor anderen, waardoor er uiteindelijk iets hechts en dierbaars ontstaat. Dat daar dan ook nog een product uit voortkomt waarin alles zo mooi samenkomt, vind ik subliem.’ (…)
.
Dit is een gedeelte uit de tekst ‘De Schat van Opsterland’ die Agnes Winter schreef in opdracht van Kunsthuis Syb.
.
.
.
.
.

 

Kunst als cadeau? Kijk gerust even in de webshop voor een klein kunstobject of stolpbeeld. Sluiten